Nieuws

Veel belangstelling voor herdenking oktober razzia

Afgelopen donderdag was er de herdenking van de oktober razzia bij het monument bij de Grote Kerk. Op 3 oktober 1944 zijn er 100 mannen uit Gorinchem opgehaald om gedwongen te gaan werken. Er was veel belangstelling voor de herdenking.

Foto: Gemeente Gorinchem

Oorverdovend stil was het donderdag tijdens de herdenking van de oktober razzia. Want precies 75 jaar geleden werden er 100 Gorinchemse jongemannen opgepakt. Zij werden afgevoerd naar kamp Amersfoort en later doorgevoerd naar een buitenkamp Deelen en concentratiekamp Neuengamme. “Een zwarte bladzijde in de Gorinchemse geschiedenis. Een bladzijde die nog steeds emoties oproept. Hoe goed is het dan samen te gedenken en samen verhalen en emoties te delen”, vertelt burgemeester Melissant tijdens de herdenking.

3 oktober 1944

Op 3 oktober 1944, om acht uur ‘s avonds, gingen Duitse militairen over tot een grootschalige arrestatieactie onder jongemannen uit Gorinchem. Op ongeveer honderd Gorkumse adressen werd, aan de hand van een lijst, één van de mannelijke huisbewoners opgehaald en afgevoerd naar de buiten de stad gelegen suikerfabriek ‘Hollandia’. Hier zat een groep Waffen-SS die de taak had uit Frankrijk en België terugtrekkende Duitse troepen op te vangen en te herplaatsen. 

Arrestatiequotum

De Duitsers haalden echter niet hun arrestatiequotum: sommige Gorinchemmers wisten door verschillende redenen zoals onderduiken aan de Duitse arrestatieteams te ontkomen. Ook was er een groep opgepakte ouderen de volgende ochtend te ramp te ontsnappen omdat ze werden afgekeurd en vrijgelaten. Om toch genoeg mensen te hebben gingen de Duitsers op de ochtend van 4 oktober 1944 over tot willekeurige arrestaties van jongemannen. Diezelfde avond werden alle opgepakte Gorinchemmers naar kamp Amersfoort overgebracht.

Kamp Amersfoort

Nadat de Gorinchemmers aankwamen in Amersfoort werden zij hier van elkaar gescheiden aan de hand van de transportlijst van 4 oktober 1944. Ze begonnen onderaan de lijst vanaf de ‘Z’. Hierbij werd Ad Zwijsen als eerste gekozen tot de laatste bij de ‘K’ van Gijp Kreuk . Zij werden 10 oktober afgevoerd naar de buitenkamp Deelen (bij Arnhem). Zij moesten het militaire vliegveld daar onderhouden. Van deze groep is één Gorinchemmer tijdens zijn gevangenschap overleden.

Concentratiekamp Neuengamme

Van de in Amersfoort overgebleven groep Gorinchemmers werden op 11 oktober vierenveertig personen per trein naar het concentratiekamp Neuengamme overgebracht. Deze concentratiekamp bevond zich in Neuengamma, dit is een dorpje slechts 18 kilometer van Hamburg. In totaal werden er 6950 Nederlanders naar dit kamp gebracht. In totaal overleefden 613 Nederlanders het kamp, waaronder vier slachtoffers van de Gorinchemse oktober razzia. Een bekende slachtoffer van de concentratiekamp is Fritz Pfeffer. Hij werdt samen met de familie Frank gearresteerd in het achterhuis. Anna Frank schreef over het onderduiken een dagboek wat wereld bekend is geworden. Neuengamme bezat geen gaskamers of vergelijkbare methoden om mensen massaal van het leven te beroven. Desondanks stierven er meer dan 42.900 mensen door de onmenselijke toestanden in het kamp, waaronder epidemieën en gebrek aan voedsel. Tijdens de oorlog verbleven ongeveer 106.000 mensen in Neuengamme.

Meer Gorinchem nieuws